Lista aktualności Lista aktualności

BADANIA NAUKOWE JAKO JEDEN Z USTAWOWYCH CELÓW OHZ

      Na terenie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Szczecinku znajduje się szesnaście obwodów łowieckich wyłączonych z wydzierżawienia. Obwody te są zarządzane jako ośrodki hodowli zwierzyny (OHZ). Czternastoma z nich administrują Lasy Państwowe, a pozostałymi dwoma Polski Związek Łowiecki. Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy Prawo Łowieckie, w OHZ -  oprócz polowania – powinny być realizowane cele związane w szczególności z:

1) prowadzeniem wzorcowego zagospodarowania łowisk, wdrażaniem nowych osiągnięć z zakresu łowiectwa;

               2) prowadzeniem badań naukowych;

               3) odtwarzaniem populacji zanikających gatunków zwierząt dziko żyjących;

               4) hodowlą rodzimych gatunków zwierząt łownych w celu zasiedlania łowisk;  

                5) hodowlą zwierząt łownych szczególnie pożytecznych w biocenozach leśnych;

                6) prowadzeniem szkoleń z zakresu łowiectwa.

      O występujących problemach z należytą realizacją powyższych celów – poza polowaniem – doskonale wiedzą zarządcy OHZ. W świetle powyższego powinno się poddać pod dyskusję i zmianę zarówno samą nazwę  ośrodek hodowli zwierzyny, ale także określić, jakie praktyczne funkcje mają te ośrodki pełnić w realiach XXI wieku.
Z całą pewnością nie mogą to być ośrodki handlu odstrzałami, jak niektórzy nazywają niektóre OHZ.

      W listopadzie 2016 roku Minister Środowiska wydał decyzję zezwalającą na odstrzał w okresie ochronnym dwuletnich osobników łań nieprowadzących i byków szpicaków jeleni i danieli w wytypowanych OHZ na terenie RDLP w Szczecinku, Gdańsku, Toruniu i Pile. Wniosek do resortu w tej sprawie złożył dr hab. Maciej Skorupski prof. nadzw., kierownik Katedry Łowiectwa i Ochrony Lasu Wydziału Leśnego Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu z inicjatywy i we współpracy, z przedstawicielami RDLP w Szczecinku i w Toruniu. W latach 2014 oraz 2015 Dyrektorzy RDLP ze Szczecinka i Szczecina występowali do Ministra Środowiska z wnioskiem o wprowadzenie wcześniejszego odstrzału jeleni. Powodem wystąpień między innymi były zbyt wysokie stany liczebne jeleni, wzrost powierzchni uszkodzonych upraw w gospodarce rolnej i leśnej, rosnące wydatki na wypłatę odszkodowań oraz na ochronę lasu przed zwierzyną, krótki sezon polowań na jelenie - łanie i związane z tym problemy z realizacją rosnących planów odstrzału. Pomimo bardzo poważnej argumentacji oraz pozytywnych opinii właściwych urzędów marszałkowskich i izb rolniczych, wnioski nie zostały pozytywnie rozpatrzone. Dopiero w 2016 roku resort wydał korzystną decyzję w tej sprawie, ponieważ dotyczy ona przeprowadzenia badań naukowych w wybranych OHZ. W dokumencie wpisano zezwolenie na odstrzał 300 osobników jeleni i 150 osobników danieli.

      Do tej pory w Polsce nigdy jeszcze nie pozyskiwano w tym okresie jeleni. Dlatego też uznano za konieczne zorganizowanie spotkania w formie szkolenia dla osób zaangażowanych w realizację projektu. W dniu 10 kwietnia 2017 roku Katedra Łowiectwa i Ochrony Lasu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu wspólnie z RDLP w Szczecinku zorganizowały szkolenie dotyczące zagadnień związanych z wymienionym projektem badawczym. Zainteresowanie szkoleniem okazało się tak duże, że wzięło w nim udział 105 uczestników. Podczas szkolenia omawiano między innymi zasady odróżniania łaniek dwuletnich od łań starszych, normy i techniki pomiarów biometrycznych, miejsca poboru próbek z upolowanych jeleni, wielkości próbek i prawideł ich opisywania,  czasu przechowywania i procedur dostarczania do laboratorium.

      W czasie dyskusji jeden z uczestników, leśniczy Jacek Krauze z Nadleśnictwa Połczyn poinformował o wykonywaniu porównywalnych pomiarów zoometrycznych jeleni pozyskanych w OHZ Połczyn w latach 2009-2011. Pomierzył on wówczas 54 jelenie byki, 202 łanie i 97 cieląt. Poddał analizie także masy tusz jeleni pozyskanych w latach 1992/1993 - 2010/2011, w tym: 921 byków, 2129 łań i 1031 cieląt. Wykonywane pomiary i analiza danych zostały wykorzystane w pracy magisterskiej „Charakterystyka populacji jelenia szlachetnego Cervus elaphus L. na terenie Ośrodka Hodowli Zwierzyny Nadleśnictwa Połczyn". Praca została napisana pod kierunkiem dr inż. Grzegorza Góreckiego z Katedry Łowiectwa i Ochrony Lasu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.

      Przytoczona praca magisterska została napisana w 2011 roku w oparciu o liczne pomiary i analizę danych posiadanych w OHZ Połczyn. Zawarte w niej interesujące wnioski skłaniają do refleksji i ewentualnego rozważenia kontynuacji badań w celu ich potwierdzenia. Można by również zadać pytanie, dlaczego takie badania nie są kontynuowane? Właśnie wyniki takich badań, prowadzonych przez myśliwych praktyków we współpracy z ośrodkami naukowymi w okresie 10 - 15 lat, powinny stanowić fundamentalny i niepodważalny materiał poznawczy do rozważań nad zmianą zasad zarządzania populacją jeleni, nie tylko na Pomorzu Środkowym.

      W jednym z kluczowych wniosków ww. pracy autor stwierdza, że kulminacja średniej masy poroża byków jeleni w OHZ Połczyn przypada na 12 rok życia. Potwierdzają to wcześniejsze badania innych populacji jeleni prowadzone w kraju
i za granicą.

      Wieniec jelenia byka w wieku 12 lat lub więcej, dla większości myśliwych to szczyt marzeń. Dla organizatorów polowań komercyjnych oraz sprzedających polowania, opłata za trofeum wnoszona przez myśliwych za takie właśnie wieńce, które najczęściej mieszczą się w przedziale wagowym pomiędzy 8 a 10 kilogramów, to wyjątkowo wysokie przychody. 

       Na podstawie powyższego może warto rozpocząć dyskusję o potrzebie zmiany dotychczasowych kryteriów odstrzału jeleni byków. Nowe kryteria, przede wszystkim powinny uwzględniać mechanizmy występujące w warunkach naturalnych. Osiągnięcie efektu faktycznego postarzenia określonej liczebności byków do wieku ponad 12 lat jest możliwe, między innymi poprzez:

                a) zwiększanie odstrzału byków w I klasie wieku,

b) „ochronę" byków stadnych w II klasie wieku w okresie rykowiska, wraz z wyłączeniem ich z odstrzału w tym czasie.

      Proponowana zmiana zasad pozyskania odstrzału jeleni mogłaby pokrywać się wówczas z piramidą wieku jeleni (rycina poniżej – opracowanie Piotr Beszterda).

 

      W związku z powyższym zasadnym wydaje się pytanie: czy obowiązujące
w kraju zasady gospodarowania zwierzyną grubą oraz kryteria odstrzału samców zwierzyny płowej mają uzasadnienie? Czy nie byłoby korzystniej dla populacji oraz przebiegu rykowiska, pozyskiwać osobniki młode do 4 lat, słabsze, opóźnione w rozwoju, a w okresie rykowiska tylko byki samotne (nieprowadzące łań) w wieku 5-11 lat, a pozyskiwać przede wszystkim byki stare, które osiągnęły 12 rok życia i starsze?

      Kolejnym ważnym wnioskiem z przywołanej pracy magisterskiej jest stwierdzenie, że przeciętny ciężar poroża jeleni byków spada wraz ze wzrostem zagęszczenia populacji. Może warto także rozważyć sprawdzenie powyższej tezy na terenie innych OHZ?

      OHZ LP mają do dyspozycji znaczny potencjał, w tym środki finansowe i profesjonalnie przygotowane kadry. Może właśnie nadszedł czas na to, żeby to odpowiednio wykorzystać. Wydaje się, że „świat nauki" oczekuje odpowiedniej propozycji do współpracy. Szczególnie w sytuacji, kiedy sami naukowcy oznajmiają o występujących problemach z finansowaniem nauki w tym obszarze badań.
      W związku z powyższym, może powinniśmy rozważyć powyższe kwestie i przygotować warunki do podjęcia długofalowej współpracy w celu realizacji badań naukowych w OHZ LP.

 

Grzegorz Jaworski - główny specjalista SL