Lista aktualności Lista aktualności

PRAKTYCZNE ASPEKTY ZAKŁADANIA UPRAW SOSNOWYCH SIEWEM I SAMOSIEWEM - NARADA GOSPODARCZA

      W Lasach Państwowych dominującą formą odnowienia drzewostanów jest odnowienie sztuczne poprzez sadzenie, ale od wielu lat odnotowuje się systematyczny wzrost udziału odnowień naturalnych w całkowitej powierzchni odnowień. W 2016 roku procentowy udział odnowień naturalnych w Lasach Państwowych wyniósł 12%, a w  RDLP w Szczecinku 5%.

      Wytyczne i instrukcje dotyczące gospodarki leśnej zalecają preferować odnowienia naturalne wszędzie tam, gdzie istnieją sprzyjające warunki.

      Tegoroczna narada terenowa z hodowli lasu poświęcona była odnowieniom naturalnym sosny  - naszego najważniejszego gatunku gospodarczego nazywanego przez leśników drzewem chlebowym.

      Naturalne odnowienie lasu napotyka na większe lub mniejsze bariery w praktyce leśnej. Stawia szereg wymagań co do kompetencji i zaangażowania administracji leśnej oraz bezpośrednich wykonawców.

      Sukces odnowieniowy czyli uzyskanie odnowienia naturalnego o zadowalającym stopniu pokrycia i jakości nalotu warunkowany jest przez szereg czynników, począwszy od stanu wiedzy, doświadczenia, zmysłu obserwacji, a także  czynników na które człowiek nie ma wpływu tj. warunki siedliskowe i klimatyczne oraz trudne do przewidzenia niebezpieczeństwa grożące przyszłym uprawom.

      W naszym kraju możliwości skutecznego odnowienia naturalnego sosny spotyka się na siedliskach borowych  - boru świeżego, boru wilgotnego, boru mieszanego świeżego i boru mieszanego wilgotnego, w rejonach gdzie średnie sumy opadów są wyższe od 550 mm w roku i 340 mm w okresie wegetacyjnym, czyli od maja do września. Natomiast ważnymi czynnikami ograniczającym możliwości stosowania odnowienia naturalnego mogą być niesprzyjające warunki siedliska oraz niska wartość genetyczna drzewostanów.

      Z uwagi na jakość drzewostanów, do tego celu najbardziej nadają się wyłączone i gospodarcze drzewostany nasienne, w których mamy obowiązek wykonywania cięć sanitarno-selekcyjnych, eliminujących drzewa o niepożądanych cechach np. silnie rozwidlone, czy ze skrętem włókien. Cięcia takie należy wykonywać na dwa, trzy lata przed zbiorem nasion wykorzystywanych do siewu lub przed inicjowaniem samosiewu bocznego lub górnego.

      Decyzje o sposobie odnowienia drzewostanu zawsze wymagają wnikliwej analizy wielu czynników, a dokonując wyboru musimy mieć na uwadze, że jego skutki pozytywne  jak i negatywne będą widoczne przez długi czas.

      W Nadleśnictwie Warcino podobnie jak w całym kraju przeważa odnowienie sztuczne, ale wprowadzanie nowego pokolenia lasu odbywa się nie tylko przez sadzenie. Pracownicy nadleśnictwa od kilku lat z powodzeniem próbują efektywnie wykorzystać potencjał tkwiący w odnowieniach naturalnych poprzez wykorzystywanie samosiewu bocznego, górnego i kombinowanego, czyli bocznego z pozostawieniem nasienników. W swojej praktyce stosują również sztuczne zakładanie upraw siewem.

Wady i zalety różnych metod zakładania upraw.

      Spośród  zalet upraw zakładanych siewem lub samosiewem najważniejsza to brak uszkodzenia systemu korzeniowego. Siew i samosiew ułatwiają swobodny rozwój korzeni i wykształcenie głębokich korzeni palowych, co sprzyja hodowaniu drzew stabilnie posadowionych w podłożu. Znaczne początkowe zagęszczenie uprawy pozwala na szybkie dojście do zwarcia, wczesne rozpoczynanie procesu różnicowania wysokości i oczyszczania, a to ma znaczenie w hodowli drzew dobrej jakości technicznej.  Koszty założenia upraw samosiewem  lub siewem są początkowo niższe w porównaniu do odnowień sztucznych z wykorzystaniem technik sadzenia, bo brak jest nakładów ponoszonych na produkcje materiału sadzeniowego i sadzenie. Za to często wyższe okazują się koszty ich pielęgnacji, ponieważ gęste wchody wymagają wczesnego przerzedzenia. Można też spojrzeć na gęste wchody z innego aspektu, znacznie większa ilość drzewek na jednostce powierzchni pozwala na złagodzenie skutków bytowania zwierzyny.

      Do najważniejszych wad należy duża zależność wschodów od warunków pogodowych, szczególnie dotyczy to suszy, czy gwałtownych opadów wymywających nasiona. W przypadku samosiewów uzależnieni jesteśmy od lat nasiennych i  np. od kierunku panujących wiatrów. Siewki są szczególnie wrażliwe w pierwszych latach życia na konkurencję ze strony chwastów i choroby grzybowe, zwłaszcza osutkę.

      Mając na uwadze szereg czynników wpływających na wybór sposobu odnowienia lasu pracownicy nadleśnictwa starają się minimalizować wszelkie zagrożenia związane z wadami różnych metod stosowania siewu i samosiewu.

Przygotowanie gleby.

      Jednym z głównych czynników warunkujących udane odnowienie lasu jest właściwie dobrana technika przygotowania gleby. Trzeba mieć na uwadze uzyskanie takiego stanu pokrywy gleby, który umożliwia przyjęcie nasion, następnie ich kiełkowanie i rozwój nalotów. Ważne jest więc zmieszanie warstwy próchnicznej i mineralnej, aeracja i wilgotność wierzchnich warstw gleby.  

      W praktyce leśnej stosowane mogą być różne narzędzia do przygotowania gleby, które wykazują różną przydatność do zastosowania na powierzchniach planowanych do odnowienia naturalnego czy sztucznego siewu. Dostępne  wyniki badań naukowych wskazują iż sposób przygotowania gleby wpływa na liczebność i wysokość siewek sosny, a więc wybór najlepszych narzędzi jest bardzo ważną decyzją  hodowlaną i ekonomiczną.

      W Nadleśnictwie  Warcino  wykorzystuje się następujące urządzenia :

- pług aktywny 1 – talerzowy P1T z pogłębiaczem wyprodukowany przez Ośrodek Techniki Leśnej w Jarocinie,

      Pług ten jest wykorzystywany do zakładania upraw poprzez sztuczny wysiew nasion sosny przy pomocy siewnika SZU. Nasiona wysiewane są wczesną wiosną, w trakcie bieżącego przygotowania gleby.

      Pług ten wyoruje bruzdę powstającą w wyniku ruchu obrotowego talerza frezującego, który zagłębiając się w podłoże zdziera z niego tylko wierzchnią warstwę  runa i ściółki odsłaniając warstwę mineralną gleby. Pług ten posiada trzystopniową regulację kąta pracy talerza frezującego, dzięki czemu można optymalnie dobrać głębokość i szerokość wyorywanej bruzdy w zależności od typu pokrywy gleby. Na glebach zwięzłych stosuje się dodatkowo pogłębianie, na glebach luźnych tylko zdzieranie wierzchniej warstwy pokrywy. Na tak przygotowaną glebę wysiewane są nasiona sosny dozowane przez siewnik SZU.

- pług dwuodkładnicowy LPZ 75 z pogłębiaczem, wyprodukowany przez Ośrodek Techniki Leśnej w Jarocinie,

      Pług ten przeznaczony jest przede wszystkim do awansowego czyli jesiennego przygotowania gleby, wyoruje bruzdy o szerokości 70 cm z jednoczesnym spulchnieniem, co daje lepszą jakość przygotowania gleby, a zwłaszcza jej spulchnienia, gdyż pogłębiacz zintegrowany z pługiem zawsze porusza się w  środku bruzdy i zachowuje w miarę równą głębokość  spulchnienia. Pozwala to stworzyć optymalne warunki do  gromadzenia wilgoci w okresie jesienno-zimowym. Odpowiednio odłożona skiba jest też istotnym elementem chroniącym uprawy przed zarastaniem. Rama pogłębiacza może być jednocześnie nośnikiem dla siewników do wprowadzenia siewu zasadniczego lub domieszek.

- frez leśny FL-40, wyprodukowany przez OTL w Jarocinie

      Frez leśny przeznaczony jest do uprawy pasa gleby o szerokości 40 cm, do zalet tego frezu należą swoboda w regulowaniu więźby oraz możliwości pominięcia procesu rozdrabniania gałęzi  przed pracą freza.

- siewnik SZU „Sobańskiego" wykorzystywany jest do siewu sosny jednocześnie z orką wykonywaną pługami P1T lub LPZ. Siewnik pozwala na równoczesny dodatkowy wysiew nasion gatunków liściastych np. dębu, lipy jaworu. Posiada pięć zainstalowanych zbiorników, z możliwością czasowego wykluczenia części zbiorników z pracy. Część nasion  zwłaszcza ciężkonasiennych gatunków  liściastych wysiewana jest na głębokość 5-8 cm, a pozostałe nasiona wysiewane są powierzchniowo z możliwością lekkiego przykrycia i przywałowania.

- siewnik PS-G1 „Borysiewicza" pomysłu nadleśniczego z Głogowa, przeznaczony jest głównie do siewu nasion sosny jednocześnie z orką  gleby. Może być wykorzystywany także do wysiewu innych gatunków drzew np. lipy i jaworu, jako wprowadzenie domieszek.

- wał kolczasty autorskiej produkcji do skaryfikacji gleby,

- zmodyfikowany wał „Krokowskiego" wykorzystywany jest do inicjowania i wzrostu efektywności odnowień naturalnych do skaryfikacji gleby w drugim roku po słabym obsiewie,

- ręczny siewnik do wprowadzania domieszek.

      Kolejnym ważnym czynnikiem wpływającym na powodzenie wiosennego siewu jest pora i norma wysiewu nasion. Bardzo wczesny siew zapewnia korzystanie przez nasiona z wilgoci zimowej. Wczesne wschody mają wydłużony okres wegetacyjny, co pozwala siewkom przygotować się do zimy i lepiej ją przetrwać.

      Norma wysiewu nasion została dostosowana tak, aby uzyskać wysokie pokrycie powierzchni przy jednoczesnym nie przegęszczeniu siewów i warunkach nadleśnictwa wynosi ok. 1,5 kg nasion sosny na jeden ha powierzchni.

      Stosowanie wału kolczastego do skaryfikowania równej, gładkiej bruzdy, powstałej przez wyoranie pługiem LPZ 75, na której zostały wysiane nasiona ma zadanie rozrzucić nasiona na większej powierzchni bruzdy, rosnące siewki mniej się stykają i tym samym  zmniejszamy zagrożenie rozprzestrzeniania się chorób grzybowych tj. osutki. W przypadku odnowienia naturalnego wyciśnięte przez wał kolczasty szpary zapobiegają wywiewaniu nasion i spłukiwaniu przy gwałtownych deszczach. Nasiona spadając na tak przygotowane podłoże  wpadają w szpary i podlegają przykryciu cieniutką warstwą gleby. Mikroklimat jaki się wytwarza w takich miejscach korzystnie wpływa na kiełkowanie nasion i dalszy wzrost siewek. 

 

Anna Stachowiak - Naczelnik Wydziału Gospodarowania Ekosystemami